Trận đánh

Ngày 24 tháng 10, Mỹ cho 2 tiểu đoàn kỵ binh bay lên Plây Cu và thúc quân ngụy tiếp tục phản kích giải vây cho Plây Me.

10 giờ ngày 26 tháng 10, dưới sự yểm trợ của không quân, pháo binh Mỹ tiểu đoàn 1 trung đoàn 42 quân ngụy được cơ giới yểm hộ đến giải tỏa cho Plây Me. Địch dùng hỏa lực của cơ giới và bom các loại giội vào trận địa ta, anh em giữ bí mật chờ địch đến gần mới nổ súng buộc địch phải lùi lại. Đến 11 giờ địch dùng 16 xe M113 dẫn dắt bộ binh tiếp tục tiến công. Tại đây 11 chiến sĩ do trung đội trưởng Đậu Văn Phơn chỉ huy đã chặn đánh quyết liệt 1 tiểu đoàn địch có xe tăng, xe bọc thép yểm trợ ngay sát hàng rào đồn Plây Me. Xe tăng và bộ binh địch tổ chức 5 đợt tiến công. Một số chiến sĩ bị thương và hy sinh. Tay súng của ta giảm xuống, mỗi người còn lại đã dùng hai, ba loại súng đánh địch. Cứ mỗi đợt xung phong của địch bị đánh lui, anh em lại thu nhặt vũ khí của đồng đội hy sinh, bị thương dồn lại, chuẩn bị cho đợt chiến đấu tiếp.

Đậu Văn Phơn động viên anh em tích cực đào công sự và ngụy trang kín đáo, sử dụng tiết kiệm đạn, kiên quyết giữ vững trận địa. Anh bình tĩnh chỉ huy hỏa lực nhằm những đám quân địch đông nhất nã đạn. Phơn bị thương lần thứ hai vào vai, anh nghiến răng chịu đau, tiếp tục chỉ huy bộ đội chiến đấu cho đến sẩm tối diệt hơn 40 tên ngụy, 3 cố vấn Mỹ, bắn cháy 2 xe tăng, 3 xe bọc thép M113. Về phía ta, lúc này đạn sắp hết, trải qua một ngày chiến đấu ác liệt ai cũng mệt lả vì đói và khát. Năm anh em còn lại động viên nhau khiêng cáng thương binh, tử sĩ và vác hết súng đạn rời khỏi trận địa ngay trong đêm.

Đến đây, xét thấy đã đủ gây cho địch phản ứng dây chuyền, ngày 26 tháng 10, ta quyết định “mở vây” căn cứ Plây Me, chuyển toàn bộ hai trung đoàn 33 và 320 về bố trí ở Quynh Kla, Ba Bỉ, đông nam sông Ia Đrăng, Plây Bon Ga là nơi tiện cơ động trên hai hướng Plây Me và Tân Lạc để sẵn sàng đánh quân Mỹ đổ bộ.

Ngày 26 tháng 10, Oét-mo-len, Tư lệnh lực lượng quân Mỹ ở miền Nam bay lên sở chỉ huy tiền phương lữ đoàn 1 sư đoàn kỵ binh không vận số 1 ở Plây Đê Mốt xem xét tình hình. Tại đây, ông ta đã quyết định đình chỉ cuộc càn quét của lữ đoàn 3 quân Mỹ ở Bồng Sơn (Bình Định) để tập trung lực lượng của sư đoàn này lên Tây Nguyên. Tiếp đó, chúng đưa một trung đoàn Nam Hàn, hai chiến đoàn quân dù ngụy, hai trung đoàn vận tải trực thăng Mỹ lên Plây Cu tham chiến. Bộ chỉ huy quân đội Mỹ ở Sài Gòn ý định mở cuộc hành quân đánh sâu vào hậu phương ta, gỡ thế thất bại cho quân ngụy.

Những ngày cuối tháng 10 đầu tháng 11 năm 1965, chiến trường Plây Me trở nên hết sức sôi động khẩn trương, không gian chiến dịch được mở rộng tới 1.200km².

Sau khi kết thúc giai đoạn một, hoạt động cơ bản của ta là di chuyển quân bố trí theo kế hoạch mới. Trong khi đó địch sử dụng lữ đoàn 1 sư đoàn kỵ binh không vận số 1 tăng cường đổ bộ và tập kích nhiều nơi trên trục đường hành quân của trung đoàn 33 làm cho việc chỉ huy của trung đoàn này bị gián đoạn. Tình hình trên dẫn đến một thực tế là địch đang từ thế bị động chuyển sang thế chủ động về chiến thuật trong thế bị động về chiến dịch.

Trong cuốn sổ công tác của tôi lúc đó ghi lại như sau:

– Ngày 28 tháng 10, địch dùng 14 trực thăng đổ quân Mỹ xuống Quynh Xôm và đổ gần 1 đại đội xuống điểm cao 475 (lực lượng này 2 ngày sau tự rút).

– Ngày 29 tháng 10, địch đổ 14 lượt chiếc trực thăng quân Mỹ xuống làng Mùi, lực lượng này tập kích hụt tổ trinh sát đi lẻ của ta. Chúng bắt một người dân rồi rút.

– 8 giờ sáng ngày 1 tháng 11, một đại đội Mỹ tập kích vào trạm phẫu của trung đoàn 33 ở Quynh Kla, lực lượng của ta ở đây chỉ có y bác sĩ, hộ lý, nhân viên hậu cần (coi kho) và một tiểu đội bảo vệ. Anh em đã chiến đấu dũng cảm, vừa đánh địch vừa di chuyển thương binh nặng. Hầu hết anh em thương binh nhẹ đều tham gia chiến đấu. Có đồng chí thương binh dùng lựu đạn đánh trả địch. Khi trong tay chỉ còn trái lựu đạn cuối cùng đồng chí dụ Mỹ đến gần mới cho nổ và anh dũng hy sinh, 2 tên địch bị diệt (chưa rõ tên đồng chí thương binh này). 10 giờ, một đại đội của tiểu đoàn 2, trung đoàn 33 (20 tay súng) đến giải vây đánh bật chúng ra khỏi khu vực trạm phẫu diệt hàng chục tên Mỹ. Sau đó, địch tăng cường quân chiếm lại. Do lực lượng đông lại được phi pháo chi viện nên chúng đã gây cho ta tổn thất. Một số thương binh bị giết, một số chiến sĩ bị địch bắt.

– Ngày 3 tháng 11, đại đội 6 tiểu đoàn 8 trung đoàn 66 trên đường hành quân vào hướng Ba Bỉ đã chạm một đại đội Mỹ (chúng đổ bộ xuống trước đó). Anh em nổ súng và xung phong, nhưng địch tình không nắm chắc, hiệp đồng không chặt, nên chỉ có một trung đội đột nhập được vào trận địa địch, diệt hơn chục tên Mỹ, phá hủy 2 trực thăng đang đậu ở đó. 5 giờ sáng ngày hôm sau (4–11) địch rút chạy, bỏ lại 40 viên đạn rốc-két.

– Ngày 4 tháng 11, một đại đội Mỹ đổ xuống Plây Me, tập kích vào vị trí trú quân của tiểu đoàn 2 trung đoàn 33. Bộ phận đi lấy gạo của trung đoàn trên đường về, gặp Mỹ, anh em đặt ngay ba lô xuống, tháo súng khỏi vai, tổ chức tiến công. Tiểu đoàn 3 đóng quân gần đó nghe súng nổ liền chủ động xách súng đến chi viện. Nhưng vì lực lượng ít, quân địch chủ động triển khai đội hình trước, hai bên hình thành thế hàng ngang đánh nhau có tính chất trận địa. Tiểu đoàn 3 không bắt liên lạc được với trung đoàn nên đã cho bộ đội lui quân. Do hình thành thế trận hàng ngang ta và địch thành tuyến rõ ràng nên địch tập trung phi pháo ngăn chặn sát thương và đẩy lùi được ta. Trong trận này tiểu đoàn 2 và tiểu đoàn 3 trung đoàn 33 diệt khoảng một trung đội Mỹ.

– Ngày 6 tháng 11, một đại đội Mỹ đổ bộ xuống đông nam Ia Mơ, sau đó chúng tập kích vào tiểu đoàn 2 trung đoàn 33. Tuy bị đánh bất ngờ nhưng cán bộ, chiến sĩ tiểu đoàn 2 đã bình tĩnh phản kích đánh lại địch, diệt và làm bị thương hơn một chục tên, buộc chúng phải rút khỏi khu vực suối Ia Mơ.

Điều dễ nhận thấy, trong suốt quá trình đổ bộ trực thăng theo kiểu “cóc nhảy” của sư đoàn kỵ binh không vận số 1 như nói ở trên, chúng sử dụng máy bay phản lực, trực thăng vũ trang với mật độ rất cao, hoạt động suốt ngày đêm khống chế khu vực đổ quân. Thủ đoạn chủ yếu của địch là tập kích vào trục đường vận động, các đoàn vận tải của ta, bắt cóc các phân đội đi lẻ, trạm quân y, phát hiện vị trí trú quân của ta để dùng máy bay oanh tạc.

Hành động của Mỹ và những trận đánh của bộ đội ta vừa qua cho thấy những dự kiến về địch và quyết tâm chiến dịch của ta là chính xác.

Ngày 8 tháng 11 năm 1965, Đảng ủy Mặt trận Tây Nguyên họp mở rộng dưới sự chủ trì của anh Chu Huy Mân. Hội nghị đánh giá kết quả giai đoạn một của chiến dịch, thống nhất cho rằng: Nhiệm vụ cơ bản đặt ra cho đợt một là làm thất bại ý định giải tỏa nhanh bằng không quân buộc địch phải điều quân ngụy viện binh đường bộ để ta tiêu diệt, đã hoàn thành.

Quân ngụy bị đánh đau, quân Mỹ phải nhảy vào cứu nguy. Như vậy, ta đã thu hút được lực lượng tổng dự bị quân ngụy và quân Mỹ ở chiến trường khác về hướng Plây Me. Đảng ủy đánh giá cao tinh thần chiến đấu và phục vụ chiến đấu của các đơn vị và cơ quan. Đặc biệt các phân đội nhỏ thực hành bao vây Plây Me đã hoàn thành một cách xuất sắc bao vây chặt, đánh sứt, đánh mẻ, đánh tiêu hao, tiêu diệt từng bộ phận quân địch, cắt nguồn nước, đánh chiếm và khống chế Chu Ho, khống chế và cắt đứt sự hoạt động của sân bay đã chiến dịch đẩy địch ở Plây Me lâm vào tình trạng cùng quẫn. Mặc dù công tác bảo đảm hậu cần cho bộ phận vây ép còn nhiều thiếu sót nhất là đối với các phân đội ở tiền tiêu còn để anh em thiếu cơm, thiếu nước; mặt khác lượng dự trữ gạo, muối, đạn dược của ta gặp rất nhiều khó khăn, nhưng tinh thần phục vụ của cán bộ cơ quan hậu cần mặt trận và nhân dân địa phương có nhiều cố gắng, không quản ngày đêm, bất chấp bom đạn ác liệt của quân thù đưa từng gùi gạo, cân muối ra phía trước, khiêng cáng anh em thương binh về phía sau cứu chữa. Các đơn vị làm công tác bảo đảm thông tin, công binh, trinh sát cho các đơn vị chiến đấu Mỹ đã không quản vất vả và khó khăn, cán bộ tiểu đoàn, đại đội trực tiếp mang vác, rải dây điện thoại làm liên lạc viên trong những trường hợp khó khăn nguy hiểm. Nhân viên vô tuyến điện và cơ yếu có đồng chí làm việc 28 giờ liền không nghỉ. Trong điều kiện vô cùng ác liệt và gian khổ, cán bộ, chiến sĩ các đơn vị ở phía trước đã chấp hành tốt chính sách thương binh tử sĩ, tích cực thu hồi vũ khí và chiến lợi phẩm.

Một lần nữa Đảng ủy khẳng định cách đánh chiến dịch “vây điểm, diệt viện” trong hoàn cảnh cụ thể của Plây Me là đúng. Với cách đánh này ta đã tiết kiệm được binh lực. Chỉ cần dùng một lực lượng nhỏ bao vây vẫn dụ được viện binh địch theo ý muốn, vẫn giữ được binh lực cơ động mạnh bảo đảm thế tiến công liên tục dài ngày trong điều kiện lực lượng của ta chỉ có hai trung đoàn và tránh được sự tiêu hao lớn bằng công kiên ngay từ đầu chiến dịch. Cần nói thêm rằng, nếu ta công kiên diệt được Plây Me địch chưa viện ngay thì ta vẫn phải tổ chức lực lượng chiếm giữ. Như vậy, địch có thể dùng phi pháo gây cho ta tổn thất lớn. Hơn thế nữa, trong điều kiện lúc đó ta lấy việc tiêu diệt sinh lực địch làm chính, chưa đặt vấn đề giải phóng đất đai khu vực Plây Me.

— Đặng Vũ Hiệp (2002), Ký ức Tây Nguyên, NXB Quân đội Nhân dân.